Na putu kroz Mačvu, između ravnice i Podrinja, izdiže se Cer. Nije to visoka planina, niti je potrebno mnogo vremena da se stigne do njenih šumovitih predjela, ali malo je mjesta na kojima se priroda i istorija tako neposredno dodiruju.
Ime planine vezuje se za drvo cer, vrstu hrasta koja je ovdje zastupljena, dok su njene šume danas prostor za izlete, planinarenje i odmor.
Ipak, Cer je najpoznatiji po događajima iz avgusta 1914. godine, kada je na njegovim padinama odigrana Cerska bitka, prva velika pobjeda srpske vojske u Prvom svjetskom ratu.
Za upoznavanje Cera najbolje je krenuti iz Tekeriša, mjesta koje je postalo jedno od najvažnijih memorijalnih mjesta vezanih za Veliki rat.
Tekeriš - mjesto sjećanja na Cersku bitku
U selu Tekeriš nalazi se spomenik sa kosturnicom posvećen vojnicima stradalim u Cerskoj bici.
Podignut je 1928. godine, a njegovu prepoznatljivu siluetu čine kameni spomenik u obliku piramide i bronzani orao na vrhu, koji u kljunu drži lovorov vijenac. Spomenik sa kosturnicom visok je 18 metara.
U neposrednoj blizini nalazi se muzejska postavka posvećena Cerskoj bici. Stalna izložba postavljena je u nekadašnjoj kapeli, a kroz fotografije, karte i predmete posjetiocima približava događaje iz avgusta 1914. godine.
Tekeriš je mjesto gdje istorija nije samo zapisana u knjigama. Ona je pred posjetiocem u kamenu, na spomen-pločama i u tišini prostora u kojem su sahranjeni poginuli ratnici.
Odavdje se put nastavlja prema unutrašnjosti Cera.
Lipove vode – početak planinskih staza
Jedno od poznatih mjesta na Ceru su Lipove vode, planinska zaravan na oko 620 metara nadmorske visine. Tu se nalazi istoimeni planinarski dom, koji raspolaže smještajem, kuhinjom, sanitarnim prostorijama i prostorom za šatore. Od doma polaze markirane planinarske staze.
Lipove vode su značajne i zbog svoje istorijske uloge tokom Cerske bitke. Šuma, mir i zelenilo danas teško otkrivaju koliko je ovaj prostor prije više od jednog vijeka bio važan za kretanje i borbe srpske vojske.
U neposrednoj blizini izletišta Lipove vode, okružena gustim hrastovim i bukovim stablima, nalazi se crkva posvećena Svetom Jovanu Šangajskom.
Ovaj skromni, ali izuzetno topli drveni hram podignut je u spomen svim cerskim juncima, pruživši planinarima i prolaznicima tiho mjesto za molitvu i predah.
Dalje, jedna od poznatijih planinarskih trasa vodi od Tekeriša preko spomenika Cerskim junacima i Trojanovog grada do Lipovih voda, a zatim prema Šančinama. Na istoj trasi nalaze se i drugi istorijski i prirodni lokaliteti Cera.
Šančine – najviša tačka Cera
Najviši vrh planine, Šančine, nalazi se na oko 687 metara nadmorske visine. Iako Cer po visini ne može da se poredi sa velikim planinama, njegov položaj i otvoreni pogledi sa pojedinih mjesta daju potpuno drugačiji doživljaj prostora.
Na području Šančina odigrali su se važni okršaji tokom Cerske operacije. Danas se kroz šumu stiže do mjesta na kojima prošlost nije potpuno nestala iz pejzaža.
Sa planinskih proplanaka otvara se pogled prema mačvanskoj ravnici i širokom prostoru zapadne Srbije. Upravo taj contrast, mirna sela i polja ispod šumovitog Cera, najbolje pokazuje koliko je strateški položaj planine bio značajan tokom ratnih godina.
Trojanov grad i priča koja je preživjela vijekove
Cer nije zanimljiv samo zbog događaja iz 20. vijeka. Na planini se nalaze i ostaci starijih utvrđenja, među kojima je najpoznatiji Trojanov grad.
Do njega vode planinarske staze, a jedna od njih povezuje Tekeriš, Trojanov grad i Lipove vode.
Uz ruševine se vezuje legenda o caru Trojanu, mitskom vladaru koji je u narodnim predanjima ostao povezan sa ovim krajem. Predanje je kroz vijekove povezivalo njegovo ime i sa drugim utvrđenjima i mjestima na Ceru i u njegovoj okolini.
Istorijski ostaci utvrđenja govore o mnogo starijem vremenu od onog koje pamte priče o Cerskoj bici. Upravo zbog toga šetnja ovim dijelom planine nije samo izlet u prirodu, na nekoliko kilometara može se pratiti slojevita istorija prostora, od rimskog i ranovizantijskog perioda do Prvog svjetskog rata.
Cer između istorije i prirode
Posebnost Cera je upravo u tome što nijedan od ova dva njegova lica ne potiskuje ono drugo. Šuma, planinske staze, izvori i vidikovci čine ga pogodnim za izlet i planinarenje, dok su Tekeriš, Šančine, Trojanov grad i druga mjesta podsjetnik na događaje koji su ostavili dubok trag u istoriji ovog kraja.
Planinarski savez Srbije danas na Ceru evidentira više staza, različite dužine i težine. Među njima je i transverzala „Stazama Cera“, duga 23 kilometra, koja povezuje Tekeriš, Trojanov grad, Lipove vode, Šančine, Kosanin grad i manastir Čokešinu.
Cer treba upoznati. Zastati u Tekerišu, pred spomenikom i kosturnicom, a onda nastaviti šumskim stazama.
Na kraju, ono što ostane je slika planine koja je kroz različita vremena bila i prirodno sklonište, i strateška tačka, i mjesto na kojem su se ukrštali putevi ljudi, vojski i legendi.
